OSTRVO SEĆANJA – KOMPLEKS MEMORIJALNOG CENTRA ŽRTAVA POGROMA U BAČKOJ

Kompleks novosadskog memorijalnog centra tematski, idejno i prostorno predstavlja osnov i oslonac kolektivnog sećanja na događaj i žrtve Pogroma u Bačkoj. Zamišljen kao monumentalna, u lokaciju utopljena struktura, arhitektonska forma ostrva sa kontekstom iz kojeg izranja čini neodvojivu celinu. Objekat utiskuje sopstveni sistem vrednosti u okolinu, sagledan kroz:

• Odnos prema neposrednom urbanističkom okruženju;

• Programe kojima je definisana namena objekta i

• Ispunjenost kvalitativnih uslova javnog objekta na zadatoj lokaciji

Višeslojnost uzajamnog dopunjavanja predloženog rešenja i konteksta u koji je pozicionirano, prisutna je u neprekinutoj zelenoj oazi – prostoru prirode i sećanja, osnovnoj vrednosti kompleksa memorijalnog centra. Širenjem granica zelenog pokrivača lokacije preko predloženog rešenja planiranog objekta, ostvarena je jedna od osnovnih vrednosti ovakvog pristupa – integrisanje memorijalnog parka, u njegovoj grupnoj formi, u novu arhitekturu. Krov objekta planiran je kao zelena površina, kao poseban vrt sećanja, kojem se pristupa direktno iz spoljašnje sredine, sa Bulevara despota Stefana i sa keja, čime on postaje deo javne zelene površine ovog dela grada; ili mu se pristupa iz objekta, kada dostizanje vrta predstavlja kraj priče o Pogromu, koja programski određuje objekat. U memorijalnom parku, predviđeni su rasadi pažljivo odabranih biljnih vrsta, ukrasnih trava i trajnica, čije vreme cvetanja i punog volumena pokriva godišnji vremenski interval.

Memorijalni park u sebi integriše 14 skulpturalnih formi, 14 oslonaca sećanja, materijalizovanih u kamenu, visine od 0.5 do 2.5 metra. Ovi oblici razvijeni su iz preklopljenih otisaka konstrukcije objekta, otisaka programske šeme stalne izložbene postavke i otisaka svetih simbola vere, a koji u daljoj interpretaciji prenose ideju o 14 tačaka Pogroma u Bačkoj. Okolinu objekta čine travnate površine, upotpunjene očuvanim postojećim sadnicama i dodatnim pošumljavanjem, posebno u delu ka Kreativnom distriktu. Ovaj specifičan međuprostor dodatno je obeležen kombinovanjem sadnje lišćarskih i četinarskih vrsta vegetacije, što je pristup nedovoljno zastupljen u domaćoj pejzažnoj praksi, a omogućuje jasno markiranje pozicije spomen-obeležja u ovoj šumi.

Saobraćajni i pešački prilazi objektu rešeni su u skladu sa zahtevima konkursa, kao i redefinisanje mirujućeg saobraćaja. Biciklistička rampa, koja vodi na most Slobode integrisana je u pejzažno uređenje ka nasipu, a postojanje zelenog krova i delimični ukop objekta na etaži suterena, čine elemente pasivne energetske kuće. Objekatu se, u cilju tehničkog održavanja, punjenja depoa i sekundarnog izlaza, prilazi saobraćajnicom od mosta, direktno na etažu prizemlja – iznad glavnog ulaznog hola objekta.

Programska orijentacija unutar objekta ostavlja njegove javne funkcije u nivou suterena, gde se nalazi i glavni ulaz. Punkt za informisanje, prostor za privremene postavke, amfiteatar, istraživački centar sa bibliotekom i kafe, garderoba i toaleti čine sadržaje vezane za otvoreni javni deo objekta. Centralno postavljeno skulpturalno stepenište u hrastovom drvetu predstavlja vezni element sa gornjom etažom objekta, koja se programski sastoji iz međusobno spojenih prostorija stalne izložbene postavke i okružujućih prostora, u koje se smeštaju depoi i tehničke prostorije. Priča o Pogromu, ispričana prema predviđenim celinama, specifičnim, gotovo ceremonijalnim prolaskom kroz odgovarajuće sobe, doseže katarzu u posetiocu izlaskom u memorijalni park na krovu objekta. Nativ postavke prati posetioca kroz audio-vizuelne segmente i instalacije u prostoru, te ugrađeni mobilijar posebno projektovan za potrebe prezentovanja arhivskog materijala izložbe. Priču o Pogromu utvrđuje specifično prostorno iskustvo pažljivo planiranih soba, koje podcrtava dramaturgiju doživljaja posetioca i osigurava način na koji će posetilac priču pamtiti i interpretirati. Na ovaj način utvrđen prostorni sled omogućuje sagledavanje u seriji, a otvaranje stalno novih vizura, specifični materijali, kolorit i teksture enterijera upotpunjuju nesvakidašnje iskustvo prisutnih.

Prvenstveno projektovan kao prostor kolektivnog sećanja, zeleni, javni gradski prostor, otvoren i pristupačan svim građanima, kompleks memorijalnog centra, ostvaruje kvalitete fleksibilnosti i efikasnosti kroz različite mogućnosti upotrebe i specifične energetske poteze. Faznost realizacije planiranog rešenja predviđena je prema konkursom traženim uslovima. Arhitektura objekta memorijalnog kompleksa svim svojim karakteristikama otelovljuje prostor sećanja i prostor slavljenja života.